Rouw na zelfdoding

Iedereen heeft in zijn leven te maken met rouwprocessen.
We hebben allemaal wel eens iets dat we verliezen of waar we afstand van moeten doen, of waar we moeten “over geraken”.
Het is een complex gebeuren waar alle emoties bij te pas komen om tot een verwerkingsproces te komen.
Het kan een korte periode beslaan tot zelfs meerdere jaren. Het kan moeilijker zijn naarmate het verlies groter of ingrijpender is in ons leven, zoals het stuklopen van een relatie, het overlijden van een dierbare, het verliezen van onze gezondheid door een ernstige ziekte, ouder worden en afscheid moeten nemen van al dat bekend was rondom jou.
Wanneer het niét verwerkt geraakt, zit men geblokkeerd in het rouwproces.

Verschillende zaken kunnen dat in de hand werken. Eén daarvan is dat het gaat om een traumatische gebeurtenis.
Zo een traumatisch voorval kan zelfdoding zijn.
Iets dat typisch méér voorkomt bij nabestaanden van zelfdoding dan bij een ander overlijden is het feit dat de nabestaanden vaak ook een zelfdoding ondernemen of op zijn minst vaak met dergelijke gedachten spelen. Daardoor heeft men lange tijd gedacht dat zelfdoding erfelijk was, maar het is eerder besmettelijk.
In begeleiding moet men daar dus extra op letten.

Hoe komt dit?
Een aantal verschillende zaken kunnen de nabestaande daarin beïnvloeden :

-1 het kan een reactie zijn uit boosheid op de dader doordat de nabestaande het gevoel heeft dat hem onrecht werd aangedaan. De overlevende had zelf geen keuze en wordt ahw veroordeeld tot verder leven met gemis en problemen. Als opstandige reactie daartegen kan deze zich ook om het leven brengen

-2 een heel sterke druk komt vanwege een heel zwaar gevoel van waardeloosheid. Men had immers voorheen altijd het gevoel dat de overledene een waardevolle plaats had in het leven van de nabestaande en vice versa. De nabestaande denkt nu echter : “was ik het dan niet waard om voor te blijven leven”?

-3 bovendien wordt men heel sterk geconfronteerd met de zin van het leven . De indruk ontstaat dat het leven een grote pot miserie is, dus wat heeft het dan nog voor zin om te blijven leven? Heel veel dingen, zelfs kleinigheden als een bord dat men breekt bijv “ zie je wel, allemaal ellende”…alles lijkt die zinloosheid nog verder te bevestigen.

-4 het schuldgevoel is veel groter en heeft verschillende facetten. Men denkt bijv: “ik moest iets gedaan hebben, ik moest iets gezien hebben ..”je kunt géén vergiffenis meer vragen en als straf voor het tekortschieten geeft men zichzelf als het ware de doodstraf

-5 ook het ontdekken bij zichzelf van ongehoorde gevoelens zoals opluchting kan ertoe bijdragen dat men zichzelf als het ware wil straffen met de eigen dood

-6 er doet zich soms ook iets voor wat men vaak ook ziet bij mensen die enige overlevende zijn bij een ramp of een ongeluk en dat men “survivors guilt” heet. Het gevoel : waarom mocht ik blijven leven en hij niet ? Een soort algemene vraag over het recht van bestaan. Dit blijkt heel sterk aanwezig bij broers en zussen, een groep die vaak vergeten wordt maar vaak getroffen wordt door heftige rouwreacties

-7 door de zelfdoding is een grens overschreden die men de “death barrier” heet. Ons overlevingsinstinct houdt ons normaal onbewust tegen maar door de zelfdoding van de ander blijkt dit nu ineens een mogelijkheid om van zorgen af te geraken

-8 soms is er sprake van identificering met de overledene. Dit kan voorkomen bij de naaste familie maar ook binnen een bredere groep zoals bij vrienden of na de dood van bekende personen.

De zelfdoding heeft het idee van een voorspelbare, logische wereld teniet gedaan, maar een mens heeft behoefte aan een gevoel van veiligheid en zekerheid. Het idee dat zò’n onprettig iets zomaar onverwachts kan gebeuren, leidt tot angst. Overgeleverd zijn aan het noodlot is ondraaglijker dan schuldig te zijn…want dan kan men boeten met straf en heeft men ahw weer iets de pap te brokken.
Zo is zich schuldig voelen in feite een stap naar weer controle krijgen over z’n leven.
Dat schuldgevoel kan echter heel hardnekkig zijn. En zelfs wanneer men zichzelf kan weerhouden van zelfdoding omdat men beseft dat men het leed dat men nu voelt ook niet aan anderen wil aandoen, dan kan het toch nog leiden tot zelfbestraffing zoals onaardig zijn voor jezelf, jezelf gaan haten, jezelf pijn doen, jezelf niet verzorgen…

Het schuldgevoel moet dus geleidelijk aan verminderd worden en dit kan via afweermechanismen. Zij zijn nuttig zolang ze opluchten en men niet blijft in steken in een soort verbittering . Een proces moet altijd leiden tot aanvaarding, relativering, loslaten, zodat men zélf verder door het leven kan gaan, ondanks wat gebeurde.

Welke zijn deze mechanismen om zijn schuldgevoel te verminderen?
1 de schuld bij anderen leggen
2 de schuld leggen bij omstandigheden of het noodlot, of God…
3 de suïcide ontkennen, volhouden dat het een ongeluk of een moord was
4 de onvermijdelijkheid benadrukken, de situatie van de overledene was uitzichtloos, het was de onvermijdelijke uitweg
5 benadrukken dat ingrijpen toch nooit de suïcide zou kunnen voorkomen hebben en zelfs de zaken zou kunnen verslechterd hebben
6 erop wijzen dat het verleden toch niet ongedaan kan gemaakt worden, piekeren en achteraf alles uitpluizen is toch zinloos
7 het belang van de suïcide minimaliseren : het had op een ergere manier gekund of een andere gebeurtenis is nog véél erger
8 het wordt voorgesteld als iets goeds of als een eervolle daad, soms gelooft men dat de dode nu herenigd is met een andere overledene of dat hij nu de gewenste rust heeft gekregen.
Hierbij wordt opgemerkt dat het christelijk geloof die zelfdoding beschouwde als een erge zonde, bij veel mensen het rouwproces heeft bemoeilijkt. Dit stigma leidt tot schaamtegevoelens bij de nabestaanden en soms tot schuldinducerende kritiek vanuit de omgeving.
9 men kan geloven dat de overledene bepaalde vervelende gebeurtenissen wilde besparen aan zijn omgeving
10 men kan boete doen voor fouten die men meent te hebben begaan bijv :
-veel zorg rond de uitvaart of het graf
-nagedachtenis in ere houden, idealiseren
-extra aandacht geven aan nog levende personen, overbezorgdheid
-zich inzetten voor goede doelen
-overnemen van taken of interesses van de overlevende, identificatie

of men kan ook :
-gedachten richten op andere activiteiten, druk bezig zijn,… dit is een vermijdingstechniek
-de betekenis van de overledene minimaliseren : hij was toch maar een waardeloos, onaardig, egoïstisch iemand…
-schuldneutraliseerders gebruiken : verzachtende woorden van sommige personen, bijv een dokter,..maar het effect is afhankelijk van welke waarde of gezag men aan die persoon geeft…
van vele mensen bekijkt men echter de woorden met wantrouwen.

Elke persoon had een specifieke relatie en interactie met de overledene, naast een specifieke maatschappelijke plaats , moeder, zoon, echtgenoot,… die nu weggevallen is en waarvoor de nabestaande zich op één of andere manier moet aanpassen. Dit is al een moeilijk proces.
Daarnaast kunnen nabestaanden sterk verschillen in het kiezen en gebruiken van de schuldreducerende technieken en dus daardoor met elkaar botsen.
Dit is de verklaring waarom de gezinssituatie na een zelfdoding vaak onder druk komt te staan.
Elkaar de schuld geven, boosheid, vermijding, elkaar niet kunnen troosten…maakt het voor de nabestaanden extra moeilijk om een normaal rouwproces te doorlopen.
Bovendien is weinig begrip voor degene die zich in een andere fase bevindt waardoor de indruk ontstaat dat zij van elkaar geen troost ontvangen.
Dikwijls verandert daardoor de gezinsband volledig en beginnen ze op een andere manier met elkaar om te gaan . Soms komt het tot een breuk .

Bij interviews was ik sterk onder de indruk hoe families na een zelfdoding na zoveel jaren het nog moeilijk kunnen hebben, en met schuld, vermijding en boosheid kampen.

In therapie zouden wij vooreerst het “normale” van alle gevoelens kunnen benadrukken.
De onmacht kunnen we doorbreken door ,wie vastzit, een persoonlijke brief te laten schrijven aan de overledene. Daardoor kunnen vastgelopen gevoelens van spijt, boosheid, verdriet…geventileerd worden en dit zonder dat de andere gezinsleden ermee belast worden.
Deze brief kan tevens dienen als afscheidsritueel, zodat voor de nabestaande een mogelijkheid tot afsluiten van het rouwproces wordt geboden. Zo kan de verwerking van deze traumatische gebeurtenis misschien alsnog plaatsvinden en krijgt de nabestaande de kans een kwalitatief beter en minder bezwaard leven te leiden.

Over dit thema gaan ook : “Verder. Over rouw na suïcide” een boek van Anne Polet en “Lezing: hoe leef ik na een verlies door zelfdoding” van Jaqueline Tondu

Advertenties

opmerkingen

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s